Shqipëria është bërë vendi i tretë në botë që blen topin e artilerisë BORAN, të prodhuar në Turqi, pasi ka nënshkruar një kontratë me prodhuesin shtetëror turk MKE, vetëm pak ditë përpara se udhëheqësit e NATO-s të mblidhen në Ankara për samitin e këtij viti. Lajmi është bërë i ditur nga media e mbrojtjes Ulusavunma.
Marrëveshja përfshin gjashtë obusë të tërhequr BORAN 105 mm, së bashku me një sasi të pazbuluar municionesh. Kjo e bën Shqipërinë vendin e dytë evropian që e shton këtë sistem në arsenalin e saj, pas blerjes së bërë nga Maqedonia e Veriut në vitin 2025. Bangladeshi mbetet klienti i parë i huaj i këtij obusi, pasi mori grupin e parë në vitin 2024. Kjo shitje shënoi gjithashtu eksportin e parë të një obusi në historinë e Republikës moderne të Turqisë.
BORAN është një sistem artilerie i lehtë dhe i tërhequr, i ndërtuar posaçërisht për njësitë që kanë nevojë për fuqi të konsiderueshme zjarri, pa peshën dhe barrën logjistike të armëve më të rënda. Ai peshon rreth 1,745 kilogramë, përfshirë sistemin e plotë të kontrollit të zjarrit. Është aq i lehtë sa helikopterët Sikorsky S-70 Black Hawk dhe CH-47 Chinook të Turqisë mund ta transportojnë në pozicion, pa qenë e nevojshme që të zhvendoset me autokolona kamionësh.
Kjo aftësi për transport ajror lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si veprojnë njësitë komando dhe forcat e reagimit të shpejtë. Një obus që mund të transportohet i varur poshtë një helikopteri dhe të vendoset në një pozicion të avancuar brenda pak minutash u jep njësive të këmbësorisë mundësi për mbështetje zjarri që një autokolonë më e ngadaltë nuk mund t’i ofrojë. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në terrene malore ose zona të vështira për t’u arritur, siç është pjesa më e madhe e territorit të Shqipërisë.
Sipas njoftimit për kontratën, BORAN mund të kalojë nga konfigurimi i plotë i transportit në pozicion zjarri në më pak se një minutë dhe mund të mbajë një ritëm zjarri prej 6 deri në 12 predhash në minutë. Prodhuesi pretendon se sistemi ka demonstruar aftësinë për të qëlluar me saktësi 12 predha në vetëm 33 sekonda, një rezultat që MKE e ka përshkruar më parë si rekord botëror për obusët e kësaj peshe dhe të këtij kalibri.
Sistemi i kontrollit të zjarrit, i zhvilluar nga kompania turke e elektronikës së mbrojtjes ASELSAN, kombinon shënjestrimin e asistuar nga GPS-i me një sistem panoramik vrojtimi, radar të integruar për matjen e shpejtësisë së predhës në dalje nga gryka e topit, një largësimatës elektro-optik me lazer dhe një kompjuter balistik për kontrollin e zjarrit. Ky kombinim u mundëson ekuipazheve të arrijnë një nivel saktësie që zakonisht lidhet me sisteme artilerie shumë më të shtrenjta dhe më të rënda.
Rrezja maksimale efektive e BORAN arrin në 17 kilometra me municione standarde dhe zgjatet deri në rreth 21 kilometra me predha speciale me rreze të zgjeruar të tipit “base-bleed”, të cilat MKE i ka zhvilluar dhe testuar me sukses.
Vendimi i Shqipërisë për të blerë BORAN-in përshtatet me një prirje më të gjerë të vendeve anëtare të NATO-s për të diversifikuar furnizuesit e tyre të artilerisë përtej prodhuesve tradicionalë amerikanë dhe të Evropës Perëndimore, të cilët historikisht kanë dominuar tregun e pajisjeve ushtarake të Aleancës. Turqia e ka nxitur fuqishëm këtë prirje përmes industrisë së saj shtetërore të mbrojtjes.
Kjo bazë prodhuese i jep MKE-së kapacitetin për të përmbushur porositë e eksportit, si ajo e Shqipërisë, pa qenë e nevojshme të devijojë obusë nga rezervat e Forcave të Armatosura Turke. Ky kapacitet prodhues po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm, ndërsa më shumë vende shfaqin interes për një sistem që tashmë është testuar në prova dhe përdorime operacionale në tri kontinente të ndryshme.