Një çrregullim i zakonshëm por i pazakontë në perceptimin e ngjyrave, i njohur si daltonizëm ose defekt i shikimit të ngjyrave, prek rreth 300 milionë njerëz në botë – një shifër sa popullsia e Shteteve të Bashkuara. Ajo që bie në sy është se burrat janë shumë më të prirë ndaj këtij çrregullimi sesa gratë.
Çfarë është daltonizmi?
Daltonizmi është një gjendje në të cilën personi nuk arrin të dallojë saktë disa ngjyra, kryesisht të kuqen dhe të gjelbrën, apo më rrallë të kaltërtën dhe të verdhën. Kjo ndodh për shkak të mungesës ose anomalisë së qelizave konike në retinë, të cilat janë përgjegjëse për dallimin e ngjyrave.
Pse burrat preken më shpesh?
Shkaku kryesor është gjenetik dhe lidhet me kromozomin X.
Burrat kanë vetëm një kromozom X (XY), ndaj nëse ky kromozom përmban gjenin e dëmtuar, ata do të kenë daltonizëm.
Gratë, që kanë dy kromozome X (XX), duhet ta trashëgojnë defektin në të dy kromozomet për të qenë të prekura, gjë që është shumë më e rrallë.
Për këtë arsye, rreth 8% e burrave në botë janë me daltonizëm, ndërsa vetëm 0.5% e grave.
Si mund të zbulohet?
Një nga testet më të përdorura është testi Ishihara, i cili përfshin shifra të fshehura në tabela me pika me ngjyra. Nëse nuk i dalloni saktë, ka gjasa të jeni me çrregullim të perceptimit të ngjyrave.
A është vetëm gjenetik?
Jo domosdoshmërisht. Në disa raste, daltonizmi mund të shfaqet më vonë, si pasojë e:
sëmundjeve të syrit
diabetit
sklerozës multiple
plakjes
ose përdorimit të disa barnave.
A ka kurë?
Aktualisht nuk ekziston një kurë mjekësore për daltonizmin gjenetik. Syzet për daltonistët nuk e kurojnë gjendjen, por ndihmojnë disi në përmirësimin e kontrastit të ngjyrave.
Në rastet kur çrregullimi vjen nga një gjendje shëndetësore apo mjekim, trajtimi i shkakut themelor mund të ndihmojë në përmirësimin e shikimit të ngjyrave.