Zyrtarë të SHBA-së në Uashington si dhe zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit njoftuan nënshkrimin e marrëveshjes për fundin e luftës në Iran.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump,ka nënshkruar një marrëveshje me Iranin për t’i dhënë fund luftës në Lindjen e Mesme, tha një zyrtar amerikan për AFP të mërkurën, pasi Axios raportoi se nënshkrimi u bë gjatë një darke me presidentin e Francës. “Mund ta konfirmoj nënshkrimin,” tha zyrtari kur u pyet për raportin se Trump personalisht nënshkroi një kopje gjatë darkës me Macron në Pallatin e Versajës, pas një samiti të G7.
Teksti i marrëveshjes mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit është nënshkruar nga presidentët e të dyja palëve, raportoi media shtetërore iraniane të enjten (18.06.2026), duke cituar zëdhënësin e Ministrisë së Jashtme, Esmael Baghaei.
Ç’përmbajtje ka marrëveshja?
Draft-marrëveshja midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit parashikon që Teherani të hollojë rezervat e tij të uraniumit shumë të pasuruar dhe të heqë, por jo në mënyrë të përhershme, sanksionet ndaj vendit, sipas zyrtarëve amerikanë që lexuan para gazetarëve tekstin e memorandumit për përfundimin e luftës.
Marrëveshja do të hapte gjithashtu ngushticën e Hormuzit pa tarifa për dy muaj dhe do të konfirmonte një angazhim për integritetin territorial të Libanit përballë pushtimit të Izraelit kundër grupit militant Hezbollah.
Zyrtarët amerikanë ua diktuan tekstin gazetarëve të mërkurën (17.06.2026) pas disa ditësh mbajtur të fshehtë, duke folur në kushte anonimiteti. Televizioni shtetëror iranian publikoi më vonë një tekst që në masë të madhe përputhet me atë që publikoi SHBA.
Sipas zyrtarëve, draft-marrëveshja përfshin një formulim sipas të cilit Irani pranon të mos zhvillojë apo sigurojë armë bërthamore. Ajo trajton gjithashtu uraniumin shumë të pasuruar iranian, duke kërkuar që ai të ulet në nivel si minimum.
Në këmbim, SHBA do të ndërmarrë hapa për të hequr, por jo për të eliminuar plotësisht, disa sanksione të gjera ndaj Iranit pasi marrëveshja të hyjë në fuqi. Marrëveshja siguron gjithashtu kalim të lirë në ngushticën e Hormuzit vetëm për 60 ditë dhe nuk përjashton tarifa në të ardhmen, sipas zyrtarëve amerikanë dhe draftit iranian.
Dokumenti përmban gjithashtu dispozita për të garantuar integritetin territorial të Libanit pas sulmeve të fundit të Izraelit kundër Hezbollahut në territorin libanez. Izraeli ka refuzuar mundësinë e tërheqjes nga Libani, por marrëveshja thekson qartë në pikën e parë se operacionet ushtarake në Liban duhet të ndalen me nënshkrimin e memorandumit.
Sipas marrëveshjes bërthamore të kohës së Obamës me Iranin, nga e cila Trump u tërhoq gjatë mandatit të tij të parë, Irani gjithashtu pranoi kufizime ndaj programit të tij bërthamor dhe premtoi se nuk do të ndërtonte armë atomike. Republika Islamike këmbëngul se programi i saj bërthamor është paqësor.
SHBA dhe Izraeli hynë në luftë më 28 shkurt pjesërisht për të parandaluar që Irani të sigurojë një armë bërthamore, megjithëse objektivat e Trump në konflikt kanë ndryshuar vazhdimisht. Marrëveshja e përkohshme e ndalon luftën pa arritur atë qëllim. Në vend të kësaj, ajo hap një periudhë dy-mujore për negociata bërthamore dhe duket se i ofron Iranit disa përfitime që në fillim, duke marrë pak në këmbim.
Marrëveshja e SHBA për të lejuar menjëherë Iranin të shesë lirshëm naftën e tij dhe oferta për të hequr përfundimisht të gjitha sanksionet përfaqësojnë lëshime të mëdha që shkojnë përtej kushteve të marrëveshjes bërthamore të vitit 2015. Trump e kishte tërhequr Amerikën nga ajo marrëveshje gjatë mandatit të tij të parë, duke e quajtur “marrëveshjen më të keqe ndonjëherë”.
Marrëveshja ka të ngjarë të përballet me kundërshtim të fortë në Uashington dhe duket si një goditje e madhe për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, i cili është kritikuar në vend nga media, kundërshtarët dhe madje disa aleatë.
Marrëveshja do të ndalojë luftimet dhe do të nxisë negociata të reja
Pjesa më e madhe e marrëveshjes do të rikthente situatën para luftës, duke përfshirë përfundimin e armiqësive, rifillimin e bisedimeve mes SHBA dhe Iranit mbi programin bërthamor të Teheranit dhe rihapjen e ngushticës, një rrugë jetike për naftën dhe gazin natyror në botë.
Trump ka përmendur objektiva të ndryshme për luftën, duke përfshirë ndalimin e programeve bërthamore dhe të raketave të Iranit dhe mbështetjen për Hezbollahun dhe grupe të tjera në rajon. Ai madje sugjeroi se mund të çonte në rrëzimin e qeverisë iraniane. Marrëveshja e përkohshme nuk i arrin të gjitha këto objektiva, por Trump e lavdëroi atë të mërkurën. “Askush nuk e di çfarë është, por është shumë e fortë,” tha Trump në Francë gjatë samitit të G7.
Lëshime të mëdha për Iranin
Disa lëshime për Iranin — përfshirë heqjen e plotë të sanksioneve dhe çlirimin e aseteve të ngrira — do të ndodhnin gradualisht dhe do të lidhen me përparimin në negociatat bërthamore. Ndërkohë, SHBA do të japë përjashtime nga sanksionet që i lejojnë Iranit të shesë lirshëm naftën.
Të ardhurat nga eksporti i naftës së Iranit në vitin 2024 ishin më shumë se 46 miliardë dollarë. Blerësi kryesor, Kina, besohet se ka blerë me çmime më të ulëta për shkak të mosrespektimit të sanksioneve. Dhënia e këtyre përjashtimeve e dobëson një mjet kryesor presioni të SHBA-së. Vetëm në fund të marrëveshjes së vitit 2015 u hoqën sanksionet mbi naftën.
Marrëveshja e përkohshme hap gjithashtu rrugën për heqjen e të gjitha sanksioneve ndaj Iranit nga SHBA dhe OKB, përfshirë ato për programet e armëve dhe shkeljet e të drejtave të njeriut.
Ajo parashikon gjithashtu rreth 300 miliardë dollarë për rindërtimin e Iranit, një përfitim i jashtëzakonshëm. Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance tha se vendet arabe të Gjirit mund të investojnë këtë shumë, megjithëse kjo mbetet e pasigurt. Marrëveshja sjell një përfitim të madh për ekonominë globale: rihapjen e ngushticës së Hormuzit, përmes së cilës kalonte një e pesta e tregtisë globale të naftës dhe gazit para luftës.
Mbyllja e saj rriti çmimet e energjisë dhe të produkteve bazë në mbarë botën. Marrëveshja parashikon gjithashtu heqjen e bllokadës së porteve iraniane dhe kthimin e trafikut në nivelet para luftës brenda 30 ditësh./DW