Mosha e mesme, mes 40 dhe 65 vjeç, po konsiderohet gjithnjë e më shumë nga shkencëtarët si një periudhë kyçe për shëndetin e trurit. Ndërsa kërkimet janë fokusuar tradicionalisht te zhvillimi i trurit në fëmijëri dhe te rënia njohëse në pleqëri, studimet e fundit tregojnë se pikërisht në këto vite ndodhin ndryshime të rëndësishme që mund të përcaktojnë shëndetin mendor për dekadat e ardhshme.
Sipas neuroshkencëtarëve, gjatë kësaj periudhe truri arrin kulmin e lidhshmërisë së tij, pra aftësinë e neuroneve për të komunikuar dhe përpunuar informacionin. Pas kësaj faze, kjo lidhshmëri fillon të bjerë gradualisht, duke ndikuar veçanërisht në kujtesë dhe aftësitë njohëse.
Ekspertët e përshkruajnë moshën e mesme si “pikën e kthesës” së trurit, ku ndërhyrjet e hershme mund të vonojnë ose edhe të parandalojnë shfaqjen e demencës në vitet e mëvonshme.
Shenjat që nuk duhen neglizhuar
Studiuesit paralajmërojnë se disa simptoma psikologjike dhe emocionale mund të jenë tregues të hershëm të problemeve të ardhshme neurologjike. Mes tyre përmenden:
- Humbja e vetëbesimit;
- Ndjenja e vazhdueshme e nervozizmit;
- Ankthi dhe tensioni kronik;
- Simptoma të depresionit.
Sipas ekspertëve, këto shenja mund të shfaqen edhe 20 vite përpara diagnostikimit të demencës.
Testet që mund të zbulojnë rrezikun vite më herët
Një nga zhvillimet më premtuese janë analizat e gjakut që identifikojnë proteinat amiloide-beta dhe tau, të lidhura me sëmundjen e Alzheimerit. Këto biomarkues mund të zbulojnë rrezikun shumë kohë para shfaqjes së simptomave.
Po ashtu, teknologjitë e reja me rezonancë magnetike (MRI) po përdoren për të matur “moshën biologjike” të trurit, e cila shpesh ndryshon nga mosha reale e një personi.
Çfarë mund të bëni për të mbrojtur trurin?
Raporti i vitit 2024 i Komisionit Lancet mbi Demencën vlerëson se deri në 45% e rasteve të demencës mund të shmangen duke kontrolluar faktorët kryesorë të rrezikut.
Ekspertët rekomandojnë:
✅ Kontrollin e tensionit të gjakut
✅ Mbajtjen nën kontroll të kolesterolit
✅ Aktivitet fizik të rregullt
✅ Ndalimin e duhanit
✅ Kufizimin e alkoolit
✅ Ruajtjen e kontakteve sociale
✅ Trajtimin e depresionit dhe ankthit
✅ Mbajtjen e peshës trupore në nivele të shëndetshme
Shkencëtarët theksojnë se sa më herët të fillojnë këto masa, aq më e madhe është “rezerva njohëse” që mbron trurin në vitet e pleqërisë.
Mesazhi i ekspertëve
Sipas studiuesve, investimi në shëndetin e trurit në moshën e mesme është po aq i rëndësishëm sa kursimet për pension. Çdo vit i fituar në ruajtjen e funksioneve njohëse mund të bëjë diferencën mes një pleqërie aktive dhe përballjes me demencën.