Tre dekada pas rrethimit të Sarajevës, prokuroria italiane ka hapur një hetim që mund të zbulojë një nga faqet më të errëta të luftës në Bosnje: ekzistencën e të ashtuquajturve “snajperistët e fundjavës”, individë të huaj që paguheshin për të qëlluar mbi civilë.
Një nga personat e parë që e identifikoi këtë fenomen ishte Edin Subashiq, ish-oficer i inteligjencës së Ushtrisë së Bosnjë-Hercegovinës. Në një intervistë për TRT Balkan, ai tregon si u zbulua ky realitet i tmerrshëm dhe çfarë kanë zbuluar hetimet e fundit të drejtësisë italiane.
Një fenomen makabër gjatë rrethimit
Përveç pozicioneve të njohura të snajperistëve serbë, hetimet zbulojnë se kodrat përreth Sarajevës ishin shndërruar në terren për “snajperistë të fundjavës”: persona të pasur nga vende të ndryshme të Evropës – kryesisht italianë – të cilët vinin në zonën e luftës për “argëtim të sëmurë”: qëllimin mbi civilë.
Sipas Subashiqit, këta individë nuk kishin asnjë lidhje me konfliktin; shumë prej tyre ishin gjuetarë profesionistë në vendet e tyre dhe paguanin për “përjetime adrenaline”. Ngjarjet, sipas tij, përfaqësojnë një shembull ekstrem të degradimit moral që shoqëroi luftën.
Dëshmitë e para
Subashiq tregon se prania e tyre u konfirmua në fund të vitit 1993, kur një vullnetar serb i kapur në Hrastno Brdo pranoi se kishte parë italianë të pajisur me armë të avancuara dhe veshje profesionale gjuetie. Njëri prej tyre, një gjuetar nga Milano, paguante për të ardhur në Grbavica me synimin për të qëlluar drejt Sarajevës – një “hobi” i përgjakshëm.
Linjat e organizuara të transportit
“Hetimet e UNPROFOR-it dhe koordinimi me inteligjencën italiane zbuluan, në fillim të vitit 1994, linja të organizuara transporti që sillnin këta individë në Bosnje: furgonë, autobusë, fluturime drejt Hungarisë e më pas Serbisë, madje edhe helikopterë ushtarakë që i çonin deri në Pale,” thotë Subashiq.
Autoritetet italiane deklaruan se këto rrugë u ndërprenë, por çështja nuk u trajtua më tej, pasi fokusin e morën emergjencat e tjera të luftës.
“Sarajevo Safari” – një faqe e errët e luftës
Kjo praktikë e tmerrshme, e njohur si rasti “Sarajevo Safari”, ka rikthyer vëmendjen pas një padie të dorëzuar nga gazetari italian Ezio Gavazzeni në Prokurorinë e Milanos, ku denoncohet përfshirja e italianëve dhe shtetasve të tjerë evropianë në këtë “turizëm snajperësh”.
Qytetarë të huaj të pasur dyshohet se paguanin anëtarë të forcave serbo-boshnjake për të marrë pjesë në seanca snajperi kundër civilëve – përfshirë gra dhe fëmijë.
Një plagë që nuk mbyllet
“Ky episod i errët i rrethimit të Sarajevës mbetet një dëshmi rrëqethëse e barbarisë së konfliktit,” thotë Subashiq, duke theksuar se pyetjet mbi përmasat e krimeve ndaj civilëve mbeten ende të hapura.
Gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë (1992–1995), u vranë rreth 100 mijë persona, shumica civilë.