Aldrich Ames kaloi pothuajse një dekadë duke shitur informacion sekret te Bashkimi Sovjetik, duke komprometuar më shumë se 100 operacione të fshehta dhe duke çuar në vdekjen e të paktën 10 bashkëpunëtorëve të inteligjencës perëndimore. Më 28 prill 1994, spiuni i dyfishtë u dënua me burgim të përjetshëm. Në shkurt të atij viti, BBC foli me njërin nga spiunët që u tradhtua nga Ames, por që arriti të mbijetojë për të rrëfyer historinë.
Në vitin 1985, agjentët sovjetikë që punonin për CIA-n filluan papritur të zhdukeshin. Një nga një, këto burime të inteligjencës perëndimore u kapën nga shërbimi sovjetik i inteligjencës, KGB, u morën në pyetje dhe, shumë shpesh, u ekzekutuan.
Oleg Gordievsky ishte një nga ata spiunë të dyfishtë. Si shefi i stacionit të KGB-së në Londër, ai kishte punuar fshehurazi për shërbimin e jashtëm të inteligjencës britanike, MI6, për vite me radhë. Por një ditë e gjeti veten në Moskë, i droguar, i rraskapitur pas pesë orësh pyetjesh dhe përballë mundësisë shumë reale të vdekjes nga skuadra e pushkatimit. Gordievsky i shpëtoi për pak vdekjes pasi MI6 e kontrabandoi jashtë Bashkimit Sovjetik në bagazhin e një makine.
Më pas, Gordievsky përpiqej të zbulonte kush e kishte tradhtuar. “Për gati nëntë vjet kam bërë hamendësime se kush ishte burimi që më tradhtoi, dhe nuk kisha asnjë përgjigje,” i tha ai Tom Mangold të BBC-së në një intervistë për emisionin Newsnight më 28 shkurt 1994. Dy muaj më vonë, Gordievsky do ta merrte përgjigjen kur oficeri veteran i CIA-s, Aldrich Ames, u ngrit në një gjykatë amerikane dhe pranoi se kishte komprometuar “praktikisht të gjithë agjentët sovjetikë të CIA-s dhe shërbimeve të tjera amerikane dhe të huaja që njihja”.
Më 28 prill 1994, Ames pranoi se kishte zbuluar identitetet e më shumë se 30 agjentëve që spiunonin për Perëndimin dhe kishte komprometuar më shumë se 100 operacione të fshehta. I njohur nga KGB-ja me emrin e koduar Kolokol (Kambana), tradhtia e Ames kishte çuar në ekzekutimin e të paktën 10 bashkëpunëtorëve të CIA-s, përfshirë Gjeneralin Dmitri Polyakov, një zyrtar i lartë në inteligjencën ushtarake sovjetike, që kishte furnizuar Perëndimin me informacion për më shumë se 20 vjet. Ames, spiunimi më i dëmshëm i KGB-së në historinë e SHBA-së, u dënua dhe u dënua me burgim të përjetshëm pa të drejtë parole.
Ashtu si ekspozimi i spiunit britanik Kim Philby si agjent sovjetik në vitet 1960 tronditi establishmentin britanik, tani “ishte radha e Uashingtonit të mbetej pa fjalë nga dëmi i shkaktuar nga Ames”, tha Mangold në 1994.
“Ai pendohet që u kap, nuk pendohet që ishte spiun”, deklaronte Leslie G Wiser.
Ishte roli i Ames si kreu i departamentit të kundërzbulimit sovjetik në CIA që i kishte lejuar të shkaktonte një dëm kaq të madh. Ky pozicion i jepte pothuajse akses të pakufizuar në informacionet e klasifikuara për operacionet e fshehta të SHBA-së kundër Bashkimit Sovjetik dhe, në mënyrë thelbësore, në identitetet e agjentëve në terren. Po ashtu, ai kishte mundësinë të merrte pjesë në debriefimet (raportime të detajuara) nga agjencitë e tjera të inteligjencës perëndimore. Kështu ndodhi që spiuni më i vlefshëm i Britanisë, Gordievsky, një kolonel i KGB-së që po jepte inteligjencë jetike për MI6 dhe MI5, ra në kontakt me të. Këto takime krijuan një situatë të jashtëzakonshme ku “dezertori kryesor i KGB-së u debriefua nga spiuni kryesor i KGB-së”, tha Mangold.
“Amerikanët ishin shumë të detajuar dhe vërtet shumë të mirë në debriefime,” tha Gordievsky. “Isha entuziast. Më pëlqenin amerikanët. Doja të ndaja njohuritë e mia me ta dhe tani kuptoj [që Ames] ishte aty ulur. Kjo do të thotë që gjithçka, të gjitha informacionet e reja që dhashë, ai duhet t’ia ketë kaluar KGB-së.”
Alkooli dhe divorci
Ames ishte ekspozuar ndaj botës së spiunazhit që në moshë të re. Babai i tij ishte një analist i CIA-s që ndihmoi djalin të gjente punë në Agjenci pasi ai dështoi në kolegj. Por vendimi i mëvonshëm i Ames për të tradhtuar shërbimin e inteligjencës ishte më shumë i motivuar nga nevoja për para sesa nga ndonjë ideologji.
Fillimisht, Ames tregoi premtim si oficer kundërzbulimi. Ai u dërgua për herë të parë me bashkëshorten e tij, Nancy Segebarth, një tjetër agjente e CIA-s, në Turqi në fund të viteve 1960, ku kishte për detyrë të rekrutonte agjentë të huaj. Por deri në vitin 1972, eprorët e tij e thirrën Ames përsëri në selinë e CIA-s, duke ndier se ai nuk ishte i përshtatshëm për punën në terren. Në SHBA, ai studioi gjuhën ruse dhe u caktua të planifikonte operacione kundër zyrtarëve sovjetikë.
Problemet e babait të tij me alkoolin kishin ngadalësuar karrierën e tij në CIA, dhe në mënyrë të ngjashme, pirja e tepërt e Ames filloi të ndikonte negativisht në progresin e tij. Në vitin 1972, një agjent tjetër e zbuloi Ames të dehur dhe në një situatë komprometuese me një punonjëse tjetër të CIA-s. Situata përkeqësohej edhe nga qëndrimi i tij i pakujdesshëm ndaj punës, i cili në vitin 1976 çoi në lënien e një çante plot dokumente të klasifikuara në një metro.
Në përpjekje për të rikuperuar karrierën, Ames pranoi një tjetër detyrë jashtë vendit, këtë herë në Mexico City në vitin 1981, ndërsa gruaja e tij qëndroi në Nju Jork. Por sjellja e tij dhe pirja e vazhdueshme e tepërt bënë që ai të mos shkëlqente si oficer i CIA-s. Në 1981, ai u përfshi në një aksident trafiku në Mexico City dhe ishte aq i dehur sa nuk mund t’u përgjigjej pyetjeve të policisë apo të njihte një zyrtar të ambasadës amerikane që ishte dërguar për ta ndihmuar. Pas një grindjeje të rëndë me sharje ndaj një zyrtari kuban në një pritje diplomatike në ambasadë, eprorët e tij rekomanduan që CIA ta vlerësonte për varësi ndaj alkoolit pas kthimit të tij në SHBA.
Ames vazhdoi të kishte marrëdhënie jashtëmartesore, një prej të cilave do të ndryshonte rrjedhën e jetës së tij. Nga fundi i vitit 1982, ai filloi një lidhje me Maria del Rosario Casas Dupuy, një atashe kulturore kolumbiane e rekrutuar për të punuar për CIA-n. Marrëdhënia u bë gjithnjë e më serioze, deri në pikën që Ames vendosi të divorcohej nga gruaja e parë, të martohej me Rosario dhe ta sillte atë në SHBA me vete.
Megjithëse performanca e tij në CIA ishte mesatare, Ames vazhdoi të ngjitej në karrierë. Në kthimin e tij në selinë e CIA-s në vitin 1983, ai u bë shef i degës së kundërzbulimit për operacionet sovjetike, duke fituar qasje të gjerë në informacion të klasifikuar për aktivitetet e fshehta të CIA-s.
Ames kishte rënë dakord në marrëveshjen e divorcit me Nancy që të paguante borxhet që kishin bërë së bashku dhe të jepte pagesa mujore për mirëmbajtjen. Këto shpenzime, të kombinuara me shpenzimet e mëdha të Rosario-s dhe thirrjet e saj të shpeshta telefonike në Kolumbi, bënë që problemet financiare të Ames të dilnin jashtë kontrollit. Më vonë ai do t’i thoshte senatorit të Arizonës, Dennis DeConcini, se ishte pikërisht presioni financiar që e shtyu të mendonte për shitjen e sekreteve që kishte në dorë. “Ndjeja një presion të madh financiar, i cili, në retrospektivë, e kuptoj se e teprova shumë,” tha Ames.
Tradhtia ndaj vendit të tij
“Ishte çështje parash, dhe nuk besoj se ai ndonjëherë u përpoq seriozisht t’i bënte njerëzit të besonin se ishte diçka më shumë se kaq,” tha agjenti i FBI-së Leslie G Wiser për BBC-në në 2015.
Më 16 prill 1985, pasi kishte pirë disa gota për të mbledhur guximin, Ames hyri drejtpërdrejt në ambasadën ruse në Uashington DC. Atje ai ia dorëzoi recepsionistit një zarf që përmbante emrat e disa agjentëve të dyfishtë, dokumente që tregonin kredencialet e tij si anëtar i brendshëm i CIA-s dhe një shënim që kërkonte 50,000 dollarë. Ai do të pretendonte në një raport të Senatit se kishte menduar fillimisht se kjo do të ishte një marrëveshje njëherazi për të dalë nga kriza financiare, por shpejt kuptoi se kishte “kaluar një vijë, dhe nuk mund të kthehesha më prapa”.
Për nëntë vitet e ardhshme, Ames do të paguhej për të kaluar një pasuri të tërë me informacion sekret në duart e KGB-së. Ai merrte dokumente të klasifikuara – që përfshinin gjithçka nga pajisje përgjimi në objektet hapësinore të Moskës deri te teknologji të reja që numëronin koka bërthamore të raketave sovjetike – i mbështillte me qese plastike dhe thjesht i nxirrte nga ndërtesa e CIA-s. Duke qenë se roli i tij përfshinte takime zyrtare me diplomatë rusë, ai shpesh takonte drejtpërdrejt ndihmësit e tij pa ngjallur dyshime. Ai gjithashtu linte pako me dokumente të klasifikuara në vende sekrete të paracaktuara të quajtura “drop spots”.
Për gjithë këtë kohë, ai u pagua me një shumë prej rreth 2.5 milionë dollarësh nga Bashkimi Sovjetik. Ames bëri pak përpjekje për të fshehur pasurinë e re. Edhe pse nuk kishte pasur kurrë një rrogë më të madhe se 70,000 dollarë në vit, ai bleu një shtëpi të re prej 540,000 dollarësh me para në dorë, shpenzoi dhjetëra mijëra dollarë për përmirësime në shtëpi dhe bleu një makinë Jaguar. Ishte pikërisht mënyra e tij ekstravagante e jetesës që do ta fuste në shënjestër dhe do të çonte në arrestimin e tij nga ekipi i FBI-së i udhëhequr nga Wiser në vitin 1994.
Pas arrestimit nga FBI, Ames bashkëpunoi me autoritetet. Ai detajoi në hollësi aktivitetet e tij të spiunazhit në këmbim të një marrëveshjeje që siguroi një dënim më të butë për Rosario-n, e cila pranoi se kishte ditur për paratë dhe takimet e tij me sovjetikët. Ajo u lirua pas pesë vjetësh. Ames, oficeri më i lartë i CIA-s që është zbuluar ndonjëherë si agjent i dyfishtë, vazhdon të vuajë dënimin me burgim të përjetshëm në një burg federal në Terre Haute, Indiana.
Deri më sot, Ames ka treguar shumë pak pendesë për veprimet e tij apo për vdekjet që ato shkaktuan. “Ai kishte një opinion shumë të lartë për veten,” tha Wiser për Ames. “Pendohet që u kap. Nuk pendohet që ishte spiun.”/Radar.al/