TIRANË– Të dhënat nga INSTAT mbi statusin civil nxjerrin një hartë me kontraste të forta mes qarqeve të vendit, ku martesa dhe divorci nuk shpërndahen njësoj në të gjithë Shqipërinë. Nëse disa qarqe shfaqin një profil më të lartë të jetës familjare të konsoliduar, të tjera dallojnë për një peshë më të madhe të divorceve në raport me popullsinë.
Sipas përllogaritjeve për 1,000 banorë, Vlora rezulton qarku me normën më të lartë të personave të divorcuar, me 21.2 të divorcuar për çdo 1,000 banorë. Menjëherë pas saj renditet Gjirokastra me 18.7, më tej Berati me 16.9, Korça me 16.1 dhe Tirana me 15.7 të divorcuar për 1,000 banorë.
Në skajin tjetër të tabelës qëndron Kukësi, me vetëm 5.8 të divorcuar për 1,000 banorë, niveli më i ulët në vend. Edhe Dibra paraqitet me një normë relativisht të ulët, 9.1 për 1,000 banorë, ndërsa Lezha qëndron e treta nga fundi, me 11.5 për 1,000 banorë.
Këto shifra krijojnë një ndarje të qartë mes qarqeve. Nga njëra anë janë qarqe si Vlora, Gjirokastra, Berati dhe Korça, ku pesha e të divorcuarve del dukshëm më e lartë. Nga ana tjetër janë qarqe si Kukësi dhe Dibra, ku divorci, të paktën sipas statusit civil të regjistruar në census, shfaqet shumë më i kufizuar në raport me popullsinë.
Një tablo po aq interesante del edhe për të martuarit. Fieri rezulton qarku me peshën më të lartë të të martuarve, me rreth 611 të martuar për 1,000 banorë. Pas tij renditen Gjirokastra me 601, Vlora me 581, Korça me 578 dhe Elbasani me 575 të martuar për 1,000 banorë. Kjo do të thotë se në këto qarqe, mbi gjysma e popullsisë rezulton e martuar.
Në fund të renditjes për të martuarit qëndron Tirana, me 513 të martuar për 1,000 banorë, e ndjekur nga Kukësi me 516 dhe Berati me 532. Pra, kryeqyteti ka jo vetëm një peshë të konsiderueshme të të divorcuarve, por edhe normën më të ulët të të martuarve në raport me popullsinë. Kjo e bën Tiranën një rast më vete, ku modeli familjar duket më pak tradicional dhe më i ndryshëm nga qarqet ku martesa zë peshë më të madhe në trupën e popullsisë.
Leximi paralel i të dy treguesve jep një panoramë më të thellë sesa një renditje e thjeshtë. Vlora, për shembull, del lart si për të martuarit, ashtu edhe për të divorcuarit. Kjo sugjeron një qark ku martesa ka peshë të fortë, por ku edhe prishja e saj është më e dukshme. Me fjalë të tjera, nuk kemi të bëjmë me një zonë “kundër familjes”, por me një hapësirë ku jeta martesore duket më e ekspozuar edhe ndaj ndarjeve.
Ndryshe paraqitet situata në Kukës dhe Dibër. Këto dy qarqe dalin me normat më të ulëta të divorceve në vend dhe, veçanërisht Kukësi, japin përshtypjen e një profili më konservator në sjelljen familjare. Këtu mund të thuhet se modeli tradicional i familjes duket më i fortë dhe se prishja e martesës shfaqet më rrallë, të paktën në shifrat zyrtare të statusit civil. Megjithatë, kjo nuk do të thotë automatikisht se aty ka më shumë harmoni familjare; do të thotë vetëm se divorci ka peshë më të vogël si fenomen statistikor.
Po kaq domethënës është edhe rasti i Gjirokastrës. Ajo renditet shumë lart si për të martuarit, ashtu edhe për të divorcuarit. Kjo e bën një nga qarqet më interesante në leximin e të dhënave, sepse sugjeron një profil ku martesa është ende e përhapur, por ku edhe dalja nga ajo martesë nuk është e papërfillshme. Pra, në disa qarqe, forca e institucionit të martesës nuk e përjashton aspak praninë e divorcit.