Nga Ardit Rada
Financimi i Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës vijon të jetë në qendër të debatit publik, ndërsa pyetjet mbi strukturën e kredisë prej 100 milionë eurosh dhe transparencën e burimit të fondeve kanë nxitur diskutime të shumta. Në këtë kontekst, gazetari investigative Vehbi Kajtazi ka publikuar një analizë të detajuar mbi dokumentacionin e financimit, duke ngritur një sërë çështjesh që, sipas tij, kërkojnë sqarim dhe verifikim institucional, si dhe duke argumentuar se çështja shkon përtej debatit nëse aeroporti është ose jo lënë si kolateral. Sipas Kajtazit, analiza është ndërtuar mbi dokumentacion kontraktor dhe amendamente që lidhen me marrëveshjen e financimit, si dhe mbi një komunikim të zhvilluar me biznesmenin Behgjet Pacolli, i cili është i përfshirë në projekt.
Delphos nuk paraqitet si bankë klasike
Në analizë thuhet se financimi nuk është realizuar nga një bankë tregtare tradicionale, por përmes Delphos Securities SARL, që vepron në emër të “Compartment Bernina”, një strukturë sekuritizimi me bazë në Luksemburg.
Sipas autorit, kjo e zhvendos vëmendjen nga vetë kredidhënësi tek investitorët që kanë financuar instrumentin financiar, identiteti i të cilëve, sipas dokumenteve publike të shqyrtuara prej tij, nuk rezulton të jetë bërë publik.
Kajtazi argumenton se mungesa e transparencës mbi investitorët fillestarë dhe burimin e kapitalit përbën çështjen kryesore që meriton sqarim.
Rëndësia e amendamentit të kontratës
Një pjesë qendrore e analizës lidhet me një amendament të marrëveshjes së financimit, i cili, sipas Kajtazit, ndryshon mënyrën e funksionimit të strukturës financiare. Sipas tij, me këtë amendament shoqëria Vlora International Airport (VIA) bëhet “Additional Borrower” (bashkëhuamarrëse), ndërsa llogaritë operative të aeroportit përfshihen në paketën e sigurisë në favor të kredidhënësit. Autori thekson se kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht transferim të pronësisë mbi aeroportin, por mund të krijojë mekanizma që i japin kreditorit kontroll të konsiderueshëm mbi rrjedhat financiare të projektit, veçanërisht në rast të mosshlyerjes së detyrimeve.
Debati zhvendoset nga kolaterali te “cash flow”
Në analizë argumentohet se debati publik nuk duhet të fokusohet vetëm në pyetjen nëse aeroporti është lënë si kolateral. Sipas Kajtazit, dokumentet tregojnë se elementi më i rëndësishëm është kontrolli mbi të ardhurat operative të projektit përmes llogarive të dedikuara financiare. Në rast të një “Event of Default”, ai argumenton se kreditori mund të ushtrojë të drejta të zgjeruara mbi administrimin e këtyre të ardhurave.
Pikëpyetje mbi burimin e fondeve
Analiza ndalet gjithashtu te mungesa, sipas autorit, e informacionit publik mbi:
Kajtazi argumenton se publikimi ose verifikimi i këtyre dokumenteve do të ndihmonte në rritjen e transparencës për një projekt që konsiderohet aset strategjik.
Në analizë përfshihen edhe reagimet e biznesmenit Behgjet Pacolli gjatë një komunikimi në WhatsApp. Sipas Kajtazit, Pacolli ka deklaruar se aeroporti nuk është përdorur si kolateral dhe se garancia lidhet me kolateral personal. Po sipas analizës, i pyetur mbi investitorët dhe burimin e fondeve, Pacolli është shprehur se proceset e “compliance” kryhen nga institucionet përkatëse dhe se nuk sheh arsye për t’i bërë publike këto të dhëna, duke i konsideruar pjesë të dokumentacionit privat të palëve.
Kajtazi shkruan se pikërisht këto elemente të strukturës së financimit janë objekt i interesimit të organeve të drejtësisë në Shqipëri. Autori thekson se dokumentet që ka analizuar nuk provojnë automatikisht transferim pronësie mbi aeroportin apo origjinë të paligjshme të kapitalit, por, sipas tij, ngrenë pyetje legjitime mbi transparencën e financimit dhe identitetin e investitorëve që qëndrojnë pas strukturës Bernina. Në përfundim, Kajtazi argumenton se debati publik duhet të përqendrohet jo vetëm te ekzistenca e kredisë, por edhe te mënyra si është ndërtuar ajo, kush e ka financuar realisht dhe nëse dokumentacioni përkatës mund të verifikohet në mënyrë të pavarur.