Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ishte me kabinetin e tij të sigurisë në një bunker vonë të dielën në mbrëmje, i përgatitur për mundësinë e raketave balistike iraniane, kur ra telefoni.
Në linjë ishte presidenti Donald Trump, i cili telefononte për t’i dhënë lajmin për një memorandum mirëkuptimi mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit.
Ishte telefonata e dytë e ditës mes dy udhëheqësve.
Në të parën, Trumpi i tha kryeministrit izraelit se ishte “i tërbuar” nga sulmi i mëparshëm i Izraelit ndaj Bejrutit dhe se Netanyahu “nuk ka fare gjykim”, sipas Axios. Në të dytën, Trumpi e informoi se lufta që ata kishin nisur së bashku në fund të shkurtit, në fakt, kishte marrë fund.
Kur presidenti Barack Obama nënshkroi marrëveshjen bërthamore me Iranin në vitin 2015, Netanyahu e kundërshtoi publikisht dhe me forcë. Ai foli para Kongresit, duke e ditur se kishte mbështetjen e republikanëve, ndërsa kritikonte si marrëveshjen, ashtu edhe presidentin që e kishte firmosur atë. Këtë herë, kryeministri izraelit ka thënë shumë pak publikisht për njeriun që arriti marrëveshjen – Trumpin.
Marrëveshja që po formësohet është pikërisht skenari që zyrtarët izraelitë i janë druajtur prej javësh: ajo mund të rihapë Ngushticën e Hormuzit dhe të çojë në lehtësimin e sanksioneve ekonomike ndaj Teheranit, ndërkohë që shtyn për më vonë bisedimet për çështjet që Izraeli i kishte shpallur si objektiva të luftës. Memorandumi i mirëkuptimit lë për diskutime të mëvonshme temat e vështira të programit bërthamor të Iranit dhe arsenalit të tij të raketave balistike, ndërsa i ofron lehtësim ekonomik regjimit që Netanyahu donte ta rrëzonte.
Kur Netanyahu më në fund bëri komente publike pasi Trump njoftoi memorandumin e mirëkuptimit, kjo ndodhi disa orë pasi politikanë të tjerë izraelitë kishin folur tashmë. Në një konferencë për shtyp të hënën në mbrëmje, Netanyahu pothuajse nuk e përmendi fare marrëveshjen gjatë deklaratës së tij hyrëse tetëminutëshe.
Ndoshta edhe më befasues ishte fakti se ai mezi e përmendi Trumpin në fjalën e tij hyrëse, ndryshe nga sa ka bërë rregullisht për vite me radhë, duke u mburrur me marrëdhënien e tyre.
Kur u pyet më pas për marrëveshjen, ai tha: “Ka raste kur presidenti Trump dhe unë nuk i shohim gjërat njësoj. … Unë jam përgjegjës për interesat e sigurisë së Izraelit dhe kjo duhet bërë me mençuri.”
Marrëveshja mund të përfshijë gjithashtu kufizime të reja mbi aftësinë e Izraelit për të luftuar Hezbollahun, pasi Irani po kërkon një tërheqje të plotë ushtarake izraelite nga Libani jugor, diçka që Izraeli ka thënë se nuk është i gatshëm ta bëjë.
Të hënën, një zyrtar i lartë amerikan u tha gazetarëve se tërheqja “nuk ishte kusht i marrëveshjes”.
“Nëse Irani nuk është në gjendje ta kontrollojë Hezbollahun dhe nëse ata sulmojnë pozicionet izraelite apo qytetet izraelite, Izraeli do të ketë të drejtën të mbrohet dhe të kundërpërgjigjet”, tha zyrtari.
Ndërsa Netanyahu deri tani ka shmangur një përplasje të drejtpërdrejtë publike me Trumpin, figura nga i gjithë spektri politik izraelit kanë qenë shumë më pak të përmbajtura. Vetë partnerët e ekstremit të djathtë në koalicionin e Netanyahut, ministri i Financave Bezalel Smotrich dhe ministri i Sigurisë Kombëtare Itamar Ben Gvir, e quajtën atë një “marrëveshje të rrezikshme” dhe deklaruan se Izraeli nuk e konsideron veten të lidhur prej saj.
Ish-kryeministri Naftali Bennett, i cili po garon për ta rrëzuar Netanyahun nga pushteti, e quajti atë “një kthesë të rrezikshme në sigurinë e Izraelit”. Ish-shefi i Shtabit të Ushtrisë izraelite, Gadi Eisenkot, gjithashtu një pretendent kryesor për postin e kryeministrit, e përshkroi atë si një “rezultat të mjerueshëm” të lindur nga mungesa e strategjisë dhe guximit.
Përmbajtja e Netanyahut pasqyron një moment delikat të politikës së jashtme, por edhe faktin se sa qendror është Trumpi për strategjinë e tij elektorale. Muaj më parë, burime i thanë CNN-it se ekipi i tij politik kishte përfytyruar një skenar të qartë për zgjedhjet: një fitore të shpejtë ndaj Iranit, një vizitë triumfuese në Shtëpinë e Bardhë në shtator, një vizitë të mëvonshme të Trumpit në Izrael në fazën përfundimtare të fushatës dhe një valë imazhesh presidenciale që do ta çonin Netanyahun drejt zgjedhjeve në tetor.
Në vend të kësaj, diskutimet për t’i dhënë fund luftës po e tendosin marrëdhënien mes dy udhëheqësve. Një seri mosmarrëveshjesh publike ka nxjerrë në pah presionin e Trumpit ndaj Izraelit për t’i dhënë fund luftës dhe për të kufizuar veprimet e tij në Liban. Thirrjet e tij të hapura që Izraeli të ndalë zjarrin, njoftimet për negociatat bërthamore në Truth Social, si edhe një koment i fundit për ABC News, ku vinte në pikëpyetje nëse Netanyahu dëshiron ende të “vazhdojë” në politikë, e kanë kapur në befasi kryeministrin izraelit, sipas burimeve.
Konsulenti politik Nadav Strauchler, i cili më parë ka punuar me Netanyahun, e përshkroi momentin aktual si një “pikë prove”, por jo si një pikë thyerjeje.
“Unë nuk do ta shpallja kaq shpejt të vdekur këtë marrëdhënie”, tha ai, duke shtuar se, me zgjedhjet e tetorit rreth katër muaj larg, marrëdhënia mund të rikuperohet. Ai parashikoi se Trumpi do të mbetet sërish një gur themeli në fushatë.
“Trumpi ka qenë i zemëruar edhe më parë — me Netanyahun, me udhëheqës të tjerë — dhe gjërat zakonisht rikthehen në vendin e tyre”, tha Strauchler për CNN. “Deri në dy javët e fundit, pothuajse nuk kishte asnjë dallim mes tyre”, tha ai. “Edhe tani, Trumpi ende e respekton atë dhe nuk po e mbyll derën. Ka ende 60 ditë për të ndikuar në marrëveshjen përfundimtare bërthamore. Për sa kohë që një qiri digjet dhe dritarja është e hapur, Netanyahu do të përpiqet të hyjë nga oxhaku.”
Ndryshimi i atmosferës është i lehtë për t’u ndjekur në Channel 14, rrjeti televiziv pro-Netanyahu, ku prezantuesit që dikur e quanin Trumpin dhuratën më të madhe për popullin hebre, tani po e denoncojnë atë si një “humbës” që ka dobësuar si Izraelin, ashtu edhe Amerikën. Një burim nga Likud e krahasoi privatisht atë me perandorin e Japonisë pas humbjes.
“Për momentin, Trumpi është shumë jopopullor në bazën e Netanyahut”, tha burimi, duke vënë në dukje se ky ndryshim mund të rezultojë ende i përkohshëm përpara zgjedhjeve të tetorit.
Edhe shifrat tregojnë të njëjtën gjë. Një sondazh i fundit i Institutit të Demokracisë së Izraelit, i publikuar javën e kaluar, gjeti një rënie të ndjeshme të përqindjes së izraelitëve hebrenj që e shohin sigurinë e Izraelit si një konsideratë qendrore për Trumpin — nga 64% në mars në 44% këtë muaj, niveli më i ulët i regjistruar që prej fundit të vitit 2024.
“Aksionet e Trumpit po bien”, shkroi javën e kaluar analisti politik i krahut të djathtë Mati Tuchfeld në gazetën Maariv, “jo një rrëzim apo kolaps, por prirja është në rënie.” Ekipi i fushatës së Netanyahut, raportoi ai, tani po kërkon mesazhe të reja, sepse një fushatë “Të fortë së bashku” me dy udhëheqësit “nuk do të arrijë më të njëjtin efekt që pritej fillimisht”.
Edhe udhëheqësit e opozitës po e ndjekin me vëmendje këtë ndryshim. Një burim i njohur me planifikimet e tyre i tha CNN-it se nëse Trumpi mbështet Netanyahun, kundërshtarët e tij planifikojnë ta përdorin këtë kundër tij dhe ta paraqesin si provë se ai “është kthyer në një qenush bindës dhe ka hequr dorë nga interesat e sigurisë së Izraelit”. Sipas burimit, figura të opozitës u kanë përcjellë mesazhe kontakteve të Trumpit, duke i kërkuar atij të mos e mbështesë Netanyahun dhe të mos marrë pjesë aktive në fushatën e tij.
Megjithatë, kampi i Netanyahut ende beson se kjo është vetëm një pengesë e përkohshme. Në prapaskenë, një burim izraelit i tha CNN-it se Netanyahu po kërkon në heshtje një takim kokë më kokë me presidentin amerikan — diçka që zyra e tij e ka mohuar. Një takim i tillë do t’i lejonte Netanyahut t’i përcillte Trumpit shqetësimet e tij për marrëveshjen që po formësohet me Iranin. Dhe do t’i jepte Netanyahut kapitalin politik që shpresonte ta përdorte: një fotografi që tregon sa i afërt është ai me Trumpin./CNN