Tommy Norris, personazh i serialit “Landman” i interpretuar nga Billy Bob Thornton, është një ekspert i industrisë së naftës me jetë personale të ndërlikuar.
Në botën e tij, çmimi ideal i një fuçie nafte është 78 dollarë, mjaftueshëm për të nxitur kërkime të reja gjeologjike, por pa tronditur konsumatorët me rritje të mëdha çmimesh. Sot, çmimi i naftës Brent është rreth 65 dollarë, shumë më poshtë këtij niveli dhe tepër i paqëndrueshëm për shkak të tensioneve në Lindjen e Mesme.
“The Economist” vëren se ndryshe nga sektorë si elektronika, ku çmimet bien falë përparimeve teknologjike, apo shërbime si arsimi e shëndetësia ku kostoja rritet nga “sëmundja e kostove të Baumolit”, mallrat fizike si energjia, bujqësia dhe metalet nuk ndjekin një trend të qartë afatgjatë.
Ato përballen me cikle të përsëritura ku, në periudha mirëqenieje, prodhimi tejkalon kërkesën, ndërsa në kriza bie nën nivelet e nevojshme.
Sipas një studimi të Bankës Botërore, çmimet e 27 mallrave kryesorë kanë pasur mesatarisht 14 kthesa në 50 vitet e fundit, me krizat që zgjasin rreth 4.5 vjet dhe periudhat e mirëqenies afërsisht 3 vjet. Në të kaluarën, ciklet drejtoheshin nga oferta, e cila reagonte ngadalë për shkak të kostos dhe kohës së gjatë të investimeve.
Sot, luhatjet janë më të shpejta dhe më ekstreme, të nxitura nga spekulimi financiar, nga goditjet në kërkesë dhe nga ngjarje si pandemia, lufta në Ukrainë dhe ndryshimet e politikave monetare.
Nga vitet 2000, paqëndrueshmëria është rritur ndjeshëm, ndërsa pas vitit 2020 ciklet janë përgjysmuar: periudhat e mirëqenies zgjasin mesatarisht 24 muaj dhe krizat 23 muaj. Kalimi drejt energjisë së gjelbër ka rritur kërkesën për minerale strategjike si litiumi e nikeli, ndërsa moti ekstrem dhe barrierat tregtare shtojnë rrezikun për ndërprerje në furnizim.
Për dy të tretat e vendeve në zhvillim, të cilat varen nga eksportet e mallrave, kjo është një sfidë e madhe për politikat fiskale dhe ekonomike.
Edhe bankierët qendrorë në vendet e pasura e kanë më të vështirë të shohin përtej luhatjeve të mallrave, sidomos kur rritjet e çmimeve janë më të mëdha dhe më të shpeshta se uljet.
Në këtë realitet, për Norrisët e botës reale, çmimi ideal i naftës ka gjithnjë e më pak gjasa të zgjasë për një kohë të gjatë.