Dy këlyshë të epokës së akullnajave, të zbuluar të ruajtur në ngricën e përhershme të Siberisë së Veriut, nuk ishin qen të zbutur, siç mendohej më parë, por ujqër të egër që kishin ngrënë mish rinoceronti leshator dhe pendë zogu, sipas një studimi të ri të publikuar në “Quaternary Research”.
Të quajtur “Këlyshët Tumat”, ata kanë jetuar rreth 14 100 deri në 15 000 vjet më parë. Të ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme, me gëzof, dhëmbë dhe inde të paprekura, këlyshët ishin motra të ngordhura vetëm dy muajshe, por me prova të qarta të ushqimit të fundit në stomakun e tyre.
Studiuesit nga Universiteti i Jorkut analizuan përmbajtjen e zorrëve dhe nënshkrimet kimike të eshtrave, duke arritur në përfundimin se këta ujqër të hershëm nuk ishin të lidhur me qentë e sotëm dhe i përkisnin një popullate tani të zhdukur.
Arkeologia Anne Kathrine Runge tha:
“Është e jashtëzakonshme që mundëm të rindërtojmë historinë e tyre – deri në vaktin e fundit që kanë konsumuar.”
Mbetet mister mënyra se si kanë ngordhur. Asnjëri prej tyre nuk kishte shenja plagosjeje, dhe studiuesit dyshojnë se mund të kenë mbetur të bllokuar në strofullën e tyre, si pasojë e një rrëshqitjeje dheu.
Ndërkohë, edhe pse janë gjetur pranë kockave të mamuthëve të djegura – që sugjerojnë prezencë njerëzore – nuk ka dëshmi që këlyshët janë ushqyer drejtpërdrejt nga njerëzit.
Zbulimi thekson vështirësinë që kanë arkeologët për të përcaktuar se kur pikërisht ndodhi zbutja e parë e qenve, edhe pse ka prova që qeni Bonn-Oberkassel në Gjermani, i varrosur pranë njerëzve rreth 14 200 vjet më parë, është një nga shembujt më të hershëm të bashkëjetesës së tyre.
Sipas shkencëtarëve, në ngricat e përhershme të Siberisë mund të fshihen ende më shumë këlyshë të ruajtur, që mund të ndihmojnë në zbardhjen e mëtejshme të historisë së zbutjes së qenve.