Qytetet dhe fshatrat e vegjël në Itali po përballen prej vitesh me shpopullim dhe rënie ekonomike. Për t’iu kundërvënë kësaj situate, një numër gjithnjë në rritje komunash kanë nisur të ofrojnë shtëpi të braktisura për vetëm 1 euro. Iniciativa, që ka zgjuar interes ndërkombëtar, synon të sjellë jetë të re në zonat që po zbrazin dita-ditës.
Nisma e njohur tashmë si “shtëpia për 1 euro” u aplikua për herë të parë në vitin 2008 në qytetin e Salemit, në Siçili, nën drejtimin e kryebashkiakut të atëhershëm Vittorio Sgarbi. Ideja ishte e thjeshtë: shtëpi të braktisura jepen për një çmim simbolik, me kushtin që blerësit të angazhohen në rikonstruksionin e tyre. Suksesi i projektit u shpërnda shpejt, duke bërë që dhjetëra qytete e fshatra të tjera në Itali të ndjekin të njëjtin model. Sot, sipas platformës 1eurohouses.com, rreth 73 komunitete janë përfshirë ose janë në proces për të adoptuar këtë skemë.
Megjithatë, pas shifrës simbolike që tërheq vëmendjen, fshihen një sërë angazhimesh: shumica e bashkive kërkojnë që shtëpitë të restaurohen brenda një afati të caktuar, ndërsa në disa raste, blerësi duhet të vendoset aty përkohësisht ose të krijojë një aktivitet ekonomik lokal. Po ashtu, për shkak të interesit të lartë, çmimi përfundimtar shpesh kap shifra shumë më të larta se 1 euro.
Për autoritetet lokale, kjo është një mënyrë për të ringjallur ekonominë, për të ndalur largimin e popullsisë dhe për të kthyer këto zona në pika tërheqëse për banim dhe turizëm. Në Mussomeli, një qytet tjetër në Siçili, janë shitur mbi 125 banesa të braktisura, duke gjeneruar rreth 7 milionë euro përmes sektorëve si ndërtimi, mikpritja dhe shërbimet.
Edhe Montieri, në rajonin e Toskanës, ka përjetuar një transformim të ngjashëm: mbi 70 shtëpi janë shitur dhe janë hapur dhjetëra biznese të reja. Kryebashkiaku Nicola Verruzzi thotë se komuniteti është rigjallëruar, duke tërhequr familje të reja dhe investime që dikur ishin të paimagjinueshme.
Por jo të gjithë janë entuziastë. Ka shqetësime për ndikimin që mund të ketë prurja masive e të huajve në identitetin lokal të këtyre zonave. Disa sociologë paralajmërojnë se disa fshatra mund të rrezikojnë të humbin karakterin e tyre tradicional dhe të shndërrohen në “skena turistike” të kuruara për vizitorët, pa banorë të angazhuar realisht në jetën e përditshme.
Në Sedini, një qytet i vogël në Sardenjë, projekti i emërtuar “Sedini per la rinascita” nuk ka pasur suksesin e pritur. Megjithëse është promovuar nga figura vendase si zëvendëskryetarja Angela Fresi dhe aktivistja Liliana Forina, shumë banorë kanë hezituar të shesin pronat e tyre, të shqetësuar për ruajtjen e traditave dhe jetës komunitare.
Ndërkohë, blerës nga vende si Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe Holanda kanë shfaqur interes në blerjen e këtyre shtëpive. Disa i përdorin për qëllime pushimi, të tjerë synojnë të transferohen përgjithmonë. Edhe pse çmimi fillestar është simbolik, procesi përfshin dokumentacion të ndërlikuar dhe shpenzime të konsiderueshme për restaurim – diçka që për disa është pjesë e bukurisë së aventurës.
Në thelb, kjo iniciativë përbën një sfidë për të ardhmen: si mund të shpëtohen fshatrat italianë pa i zhveshur nga historia e tyre? Dhe si mund të ndërtohen komunitete të qëndrueshme që nuk mbështeten vetëm në interesa të përkohshme?
“Shtëpia për 1 euro” është shumë më tepër se një ofertë e pazakontë – është një provë për të gjetur balancën mes zhvillimit dhe ruajtjes së shpirtit të vendit. Dhe suksesi i saj nuk do të matet vetëm me numrin e shtëpive të shitura, por me jetën që ato do të rikthejnë në rrugicat dikur të heshtura të Italisë së thellë.